Civilno društvo, koje se još naziva i građanskim društvom, je društvo građana. Njega činimo MI, pojedinci, građani, kada delujemo nenasilno, civilizovano, tolerantno i to kao pojedinci, kao pripadnici raznih asocijacija (ustanova, organizacija, institucija i grupa), i kao pripadnici asocijacija, tj. širih udruživanja već postojećih mreža i pokreta, sa ciljem uređenja zajedničkog života.
Ono se razlikuje od pojma "društva" u širem značenju, po tome što predstavlja građane koji deluju u javnoj sferi. Dakle, nije svako privatno delovanje društveno delovanje, koje stvara civilno društvo, već samo ono koje je usmereno na javnu stvar, koje se tiče celine zajednice. To je privatno, javno delovanje za opštu stvar.
Zato se kaže da je civilno društvo nemilitarističko, laičko i civilizovano društvo, koje se uzdiglo do određenog civilizacijskog nivoa slobodnih ljudi i koje se zasniva na poštovanju osnovnih ljudskih prava i građanskih sloboda, toleranciji, demokratskoj javnosti, vladavini prava, te ekonomskom, socijalnom i političkom pluralizmu.
Civilno društvo u tom smislu razumevamo kao prostor delovanja građana i alternativnih grupa i organizacija (interesnih grupa, nevladinih organizacija, novih društvenih pokreta, sindikata, medija), preko kojih građani vrše pritisak na državne ustanove, kako bi se izborili za što više slobode i autonomije.
To znači da civilno društvo nije nikakva izmišljotina, zavera ili nešto slično, već posebna sfera koja je odvojena od države, koju sačinjavaju pojedinci, udruženja, organizacije, institucije i mreže asocijacija.
Ono funkcioniše po jednoj drugoj logici od države i zato se govori, uslovno rečeno, o njihovoj odvojenosti, iako su odnosi među njima ipak povezani, a tu vezu čini javnost. Ono je posrednik između sfere privatnog (društva) i sfere javnog (države). Zato je postojanje civilnog društva osnov izgradnje demokratske, moderne države, jer u protivnom ako nemamo civilno društvo, već autoritarno i nedemokratsko, onda se ne može izgraditi ni demokratska država.
Dakle, ako je baza nedemokratska, ni nadgradnja ne može biti demokratska. Bez dobrih i čvrstih temelja ne može se izgraditi moderna i dobra kuća. Isto tako, bez otvorenog i civilnog društva, nema stabilne, demokratske i moderne države.
Iako se misli da je pojam civilnog društva tek novoizmišljeni pojam, istorija i poreklo kazuju da je on nastao već u antici. Latinski izraz societas civilis je prevod grčkog koinonia politike i označava zajednicu građana.
Kada raščlanimo pojam civilnog društva, onda vidimo da se taj pojam sastoji od dve reči: od reči društva i od reči civilnog. Svaka od njih objašnjava jedan aspekat pojma.
Ako pojam gledamo samo s aspekta društva, onda vidimo da on u sebi sadrži ekonomski element, u kojem pojedinci putem tržišta uspostavljaju međusobne odnose da bi zadovoljili svoje potrebe. Proizvodnja i razmena dobara na tržištu sačinjavaju tu vezu koja čini društvo. Tržište je osnovna nit koja povezuje pojedince u društvu i na taj način stvara društvo kao sferu u kojoj se građani povezuju na osnovu interesa.
Iz tog je povezivanja nastala javnost, najprije kao oblik privatne komunikacije među ljudima, a kasnije kao oblik društvene, javne komunikacije, bitne za zajednicu. To je dovelo do potrebe sve uglađenijeg i civiliziranijeg komuniciranja među ljudima, pa se tako civilno društvo, počelo razvijati i kao "civilizirano" društvo.
Tako je pored tržišta, koje povezuje pojedince na osnovu ekonomskog interesa, osnovni integrativni element civilnog društva, element koji spaja pojedince, postala i javnost, kao skup društvenih komunikacija i socijalnih veza koje pojedinci uspostavljaju u zajednici gde žive.
Civilno društvo je društvo koje je nastalo nakon što je prirodno stanje prevladano uspostavljanjem civilizovanog stanja. U prirodnom stanju odnosi među pojedincima zbivaju se kao borba u kojoj se proizvoljno primenjuje sila i u kojem vlada zakon jačeg.
Građansko, civilno stanje ne karakteriše sila, već ugovor. U njemu pojedinci sklapaju ugovor kojim se, pored ostalog, odriču primene sile u mogućim sporovima. Ovim ugovorom, koji u pisanoj formi predstavlja ustav države, oni pristaju da jedino vlast ima pravo primeniti silu u konfliktu, i to samo ona koju su oni izabrali i ugovorom ustanovili.
Zbog toga, uslov opstanka ovakvog civilizovanog društva jeste, da građani ne budu naoružani i da u međusobnim odnosima nemaju pravo da jedni prema drugima primenjuju silu. Jedino ko ima pravo da primeni silu i da bude naoružan, jeste država koja to može činiti samo na ograničen način, propisan ustavom i zakonima.
Država ima poseban aparat za uspostavljanje i održavanje pravnog poretka (pravosuđe i policiju). Vojska je podložna i odgovorna civilnoj vlasti (parlamentu, vladi, predsedniku), a vrhovni komandant i nadležni ministar su civili, a ne vojnici. Civilno (civilizovano) društvo je u tom smislu suprotnost vojnom i ratničkom društvu. To je društvo koje pretpostavlja i traži mir. Takođe, ovaj pojam civilizovanosti označava i podrazumeva i tolerantno ponašanje, koje omogućava ljudima da prihvate jedni druge kao ravnopravne i slobodne članove društvenog poretka.
Sve organizacije koje deluju u društvu možemo podeliti na državne organizacije (javni sektor) i nedržavne organizacije (privatni sektor). Nedržavne organizacije, koje pokreću građani na osnovu svoje privatne inicijative, su organizacije civilnog društva.
Sve nedržavne organizacije se dele na profitne (komercijalne) i neprofitne.
Profitne su one organizacije čije delovanje ima za cilj stvaranje profita i uvećavanje postojećeg kapitala (npr. preduzeća u privatnom vlasništvu).
Za razliku od njih, neprofitne su one organizacije koje ne stvaraju profit, ili ako ga stvaraju, ne ulažu ga u ponovno uvećanje kapitala, već u druge različite dobrotvorne i humane ciljeve (organizacije i udruženja građana).
Neprofitne organizacije nemaju za cilj uvećanje kapitala, čak i onda kad ostvaruju neki profit. Taj profit uglavnom koriste za rad svojih organizacija.
Neprofitne organizacije može osnivati, pored samih građana, i vlada, pa ih zato delimo na vladine (javne) i nevladine (privatne) neprofitne organizacije.
Kad govorimo o organizacijama društva, onda se uvek govori o ovom drugom tipu neprofitnih organizacija - nevladinih. Nevladine, neprofitne organizacije su autonomne i samostalne organizacije koje su osnovale grupe građana s različitim motivima, interesima, ciljevima i potrebama.
To su sve one organizacije koje nisu vladine (državne), iako i država ima svoje organizacije koje se bave rešavanjem sličnih problema, ali uz pomoć državnog aparata (kontrolom i finansiranjem njihovih aktivnosti).
Nevladine organizacije deluju drugačije od vladinih. Suštinu njihovog djelovanja čini povezivanje pojedinaca bez posredovanja ili kontrole države, radi ostvarivanja nekog zajedničkog cilja ili afiniteta. One imaju status pravnog lica (institucionalizovana su), odvojena su od države, neprofitnog, nekomercijalnog i nepartijskog su karaktera, zasnovana na dobrovoljnom radu i ulaganju sredstava.
Nastaju kao svojevrsna alternativa rešavanju mnogobrojnih problema na raznim poljima ljudskih delatnosti, koje ne uspevaju da reše ili ne rešavaju na zadovoljavajući način postojeće državne institucije i organizacije.
Nevladine, neprofitne organizacije se mogu podeliti na organizacije koje služe svim članovima društva i one koje služe samo članovima određenih društvenih grupa.
Organizacije koje služe svim članovima društva (javne uslužne organizacije) su na primer fondacije, humanitarne i dobrotvorne organizacije, savetodavne organizacije, organizacije za pružanje socijalnih usluga.
Organizacije koje služe članovima specifičnih grupa su razna profesionalna i stručna udruženja, klubovi, interesne grupe, političke partije, savezi.
Delovanje ovih organizacija može biti samostalno ili zajedno sa drugim organizacijama, kada se stvaraju mreže ovih organizacija. Oblici viših udruživanja u okviru kojih mogu delovati ove organizacije su koordinacije, savezi, pokreti. Tek razvojem i stvaranjem ovakvog mrežastog delovanja mnoštva organizacija, grupa i pojedinaca, nastaje civilno društvo.
Zadatak1:Da li je Srbiji potrebno civilno društvo i kako vi na to gledate?
Zadatak2: Da li ste član nekog udruženja građana?Ako jeste – napišite zašto ste se učlanili i kakav je vaš doprinos radu tog udruženja. Ako niste – napišite zašto niste.
Zadatak3: Da li su vaši prijatelji, rođaci, komšije uključeni u rad organizacija civilnog društva. Pitajte ih i ukratko opišite slučajeve.
Centar za razvoj neprofitnog sektora u Srbiji (dnevne vesti o radu organizacija civilnog društva i elektronska baza podataka o jednom delu NVO u Srbiji): www.crnps.org
Građansko društvo i njegove
Omladinska politika u Srbiji
Šta je omladinski aktivizam?
Kako osnovati NVO u Srbiji?
Građansko društvo i njegove organizacije
Civilno društvo u tom smislu razumevamo kao prostor delovanja građana i alternativnih grupa i organizacija (interesnih grupa, nevladinih organizacija, novih društvenih pokreta, sindikata, medija), preko kojih 
Tako je pored tržišta, koje povezuje pojedince na osnovu ekonomskog interesa, 
